Oktober 2024 kwam de AFM met een rapport Kwaliteit Hypotheekadvies 2024. In dit rapport ging de AFM dieper in op het renteaftrek verleden van de huizenbezitters. Het is niet verwonderlijk dat de AFM dit nu meeneemt in een rapport. De afgelopen jaren heeft de Kennisgroep diverse keren uitspraken gedaan over hoe het renteaftrek verleden in diverse situaties berekend moet worden. Deze uitspraken met rekenvoorbeelden moeten de hypotheekadviseurs helpen hoe zij in de praktijk de berekeningen moeten doen voor hun klanten. De AFM gaf nogmaals aan hoe adviseurs een goed klantbeeld moeten maken:
Uit de verkenning volgt dat adviseurs om een goed klantbeeld te krijgen informatie inwinnen over alle verplichte elementen van de adviesnorm (financiële positie, doelstellingen, risicobereidheid en kennis en ervaring). Het gebruik van adviessoftware helpt hierbij.
Daarna ging de AFM dieper in op het in beeld brengen van het renteaftrek verleden door adviseurs bij hun klanten:
Het is cruciaal dat adviseurs voldoende aandacht besteden aan het fiscale verleden van de klant en hem hierover juist informeren.
Welke risico’s ziet de AFM?
Het risico van het niet volledig inwinnen van het fiscale verleden en van het resterende recht van hypotheekrenteaftrek is dat er zo geen rekening kan worden gehouden met de juiste fiscale gegevens in het overzicht van de bruto- en netto maandlasten. Als gevolg hiervan zou het advies niet passend kunnen zijn. Voor de klant is het van groot belang om te weten wat zijn maandelijkse hypotheeklasten zullen zijn en welk deel van zijn maandelijkse inkomen hij of zij aan hypotheeklasten gaat uitgeven. Als de adviseur nalaat de klant juist te informeren, kan de klant geconfronteerd worden met hogere netto maandlasten dan verwacht.
Wat verwacht de AFM van de adviseur?
De AFM heeft naar aanleiding van het onderzoek uit 2014 al aandacht gevraagd voor dit onderwerp. Om ervoor te zorgen dat klanten inzicht krijgen in wat zij netto moeten betalen voor de hypotheek, moet de adviseur het woningverleden zo goed mogelijk in kaart brengen en hiermee rekening houden in het bruto en netto overzicht. Is het inderdaad onmogelijk gebleken om ondanks inspanningen het fiscale verleden te achterhalen, dan moet de adviseur klanten duidelijk informeren, zodat zij weten dat er een onzekerheid zit in de datum waarop de hypotheekrenteaftrek komt te vervallen.
Het bovenstaande is duidelijk: iedere hypotheekadviseur in Nederland moet het woningverleden in kaart brengen. Het zal echter regelmatig voorkomen dat huizenbezitters niet meer precies weten of kunnen aantonen hoe hun renteaftrekverleden is geweest. Als dit van toepassing is, dan moet de adviseur dit duidelijk kenbaar maken en de klant volledig over de mogelijke consequenties informeren. Het is, naar de toekomst toe, verstandig dit mee te nemen en te beschrijven in het klantdossier. Als adviseurs niet de juiste gegevens hebben betekent dat overigens niet dat er geen berekeningen meer hoeven of kunnen worden gemaakt.
Vanaf 2022 zijn er nieuwe regels voor hypotheekadviseurs hoe zij het renteaftrekverleden van hun klanten moeten berekenen. Er zijn namelijk maximaal drie berekeningen mogelijk:
- Wettelijke Regeling
- Wettelijke Regeling Kan Bepaling
- Draagplicht
Belangrijk is dat de uitkomsten van de drie berekeningen niet hetzelfde zijn. Dit betekent dat huizenbezitters met verschillende berekeningen te maken krijgen en dus een beslissing moeten nemen inzake de berekening die het beste aansluit op de persoonlijke fiscale situatie. Dit betekent dat de hypotheekadviseur:
- de berekeningen moeten kunnen maken en
- daarna de verschillen van de drie berekeningen moet kunnen uitleggen aan de klant
Vanaf 2022 zijn er talloze cursussen aangeboden door de opleidingsinstituten, waarbij deze drie berekeningen uitvoerig werden uitgelegd. Veel hypotheekadviseurs moesten de cursussen zelfs verplicht volgen om PE punten te behalen. In 2025 zijn er ook nog cursussen te volgen over de eigen woning regeling. Echter deze gaan dieper in op de materie. De opleidingsinstituten gaan er vanuit dat de cursisten de basis materie onder de knie hebben en deze cursussen kunnen volgen.
Vanuit de praktijk zijn er geen positieve geluiden te horen. Zeer veel hypotheekadviseurs vinden de berekeningen moeilijk en moeten beamen dat zij niet alle berekeningen voor hun klanten maken. De Draagplicht berekening is de gemakkelijkste variant en wordt dan ook het meest geadviseerd (lees: aangeraden) als dit mogelijk is. De berekening van de Wettelijk Regeling levert de meeste problemen op. Deze berekening wordt vaak gewoonweg niet gemaakt, terwijl klanten hier wel recht op hebben. Alle instanties, denk aan de opleidingsinstituten, CDFD en brancheorganisaties, zijn op de hoogte van deze problemen. Het is zeer schrijnend dat een CDFD, die de nieuwe regels van de WFT PE hypothecair voor de komende drie jaren heeft vastgesteld, niet eens de materie van de eigen woning regeling heeft meegenomen in de verplichte examenstof. Bovendien worden de eerdere belangrijke uitspraken van de Kennisgroep, over hoe het renteaftrek verleden in diverse situaties berekend moeten worden, ook niet aangekaart in de lesstof. Hieruit kunnen we de conclusie trekken dat het CDFD deze materie (blijkbaar) niet belangrijk vindt voor de hypotheekadviseurs.
De SEH geeft ieder jaar een adviespocket uit voor de hypotheekadviseurs. De eigen woning regeling wordt aangekaart in welgeteld drie bladzijden door middel van het uitleggen van begrippen. Opvallend is ook nu weer dat de Draagplichtovereenkomst meer aandacht krijgt. Hierbij wordt zelfs de keuze mogelijkheid bij de draagplicht onder de aandacht gebracht. In de praktijk wordt deze niet geadviseerd door hypotheekadviseurs aan hun klanten.
Ieder jaar is er ook een mogelijkheid om de beste hypotheekadviseur of het beste hypotheekkantoor te kiezen. De kennis van de Eigen Woning Regeling zal dan ook zeker getest worden. Eigenlijk nog belangrijker is de vraag of deze genomineerden altijd alle berekeningen maken voor hun klanten. Zij moeten uiteindelijk het goede voorbeeld geven aan hun collega’s.
In ieder geval blijkt dat er steeds minder aandacht besteed wordt aan de berekeningen van de eigen woning regeling. Hierdoor zullen steeds meer hypotheekadviseurs moeite gaan krijgen met het maken van de berekeningen, voor zover dat nu al wel lukt. Anders gezegd: niet alle berekeningen worden gemaakt, waardoor adviseurs een risico nemen. Hypotheekadviseurs die hun beroepsaansprakelijkheidsverzekering bij de Vereende hebben lopen, zijn namelijk verplicht om alle berekeningen te maken anders is er geen dekking!
Vraag aan Vereende
Kunt u aangeven in de volgende situaties of er dekking is via de polis
Situatie 1
Adviseur maakt maar 1 berekening van de 3 en licht de klant hierover niet in.
Situatie 2
Adviseur maakt maar 1 berekening van de 3 en licht de klant daarover wel in.
Antwoord Vereende
Situatie 1: adviseur maakt maar 1 berekening van de 3 en licht de klant hierover niet in.
Indien een adviseur ervoor kiest om slechts één van de vereiste berekeningen uit te voeren zonder de klant hierover in te lichten, dan kan dit als een schending van de wettelijke verplichtingen worden gezien. Zoals eerder vermeld, vallen boetes opgelegd door de toezichthouder vanwege het niet naleven van wettelijke verplichtingen niet onder de dekking van de beroepsaansprakelijkheidsverzekering. Bovendien, als de klant financiële schade lijdt door deze nalatigheid, kan dit als een beroepsfout worden aangemerkt. Echter, het bewust nalaten van wettelijke verplichtingen is geen beroepsfout onder artikel 5.19 van de polisvoorwaarden en valt dus niet onder de dekking.
Situatie 2: adviseur maakt maar 1 berekening van de 3 en licht de klant daarover wel in.
Als de adviseur ervoor kiest om slechts één van de vereiste berekeningen uit te voeren, maar dit wel duidelijk en schriftelijk communiceert aan de klant, dan heeft hij voldaan aan het schriftelijkheidsvereiste van artikel 4 van de Bijzondere voorwaarden bemiddelaar bij financieringen en hypotheken. Desondanks kan het feit dat niet alle vereiste berekeningen zijn uitgevoerd nog steeds leiden tot financiële schade voor de klant. In zo’n geval kan de adviseur nog steeds aansprakelijk worden gesteld voor een beroepsfout. Of deze situatie onder de dekking van de beroepsaansprakelijkheidsverzekering valt, zal afhangen van de specifieke omstandigheden van de melding en de naleving van artikel 4 van de Bijzondere voorwaarden.
Samengevat:
- Bij het niet uitvoeren van alle vereiste berekeningen en het niet informeren van de klant, is er geen dekking onder de beroepsaansprakelijkheidsverzekering voor boetes of eventuele schadeclaims.
- Bij het niet uitvoeren van alle vereiste berekeningen maar wel informeren van de klant, zal per geval worden beoordeeld of er sprake is van dekking, mits voldaan is aan de schriftelijke vereisten en er geen sprake is van bewuste nalatigheid.
Wij adviseren u om zorgvuldig te werk te gaan en te zorgen voor volledige transparantie en juiste vastlegging van uw advies aan de klant.
Het antwoord van de Vereende is duidelijk. Deze duidelijkheid is er (nog) niet bij het Kifid. De afgelopen tijd zijn er diverse uitspraken geweest waarbij hypotheekadviseurs volledig de plank hebben misgeslagen. Er is zelfs een adviseur geweest die een lopende annuïteiten hypotheek (nieuw regime) voor een nieuwe duur van 30 jaar heeft afgesloten. Het gevolg is dat de gehele hypotheek naar box 3 is verhuisd. Kifid gaf de adviseur echter geen boete, omdat de klant nog geen schade had geleden. De belastingdienst had op dat moment nog geen brief naar de klant gestuurd die de betaalde hypotheekrente in box 1 had opgegeven. Het Kifid stond er helaas niet bij stil dat de hele hypotheek aangepast moest worden en dat daar ook kosten voor gemaakt moesten worden. In een andere uitspraak gaf Kifid aan dat eventuele latere schade achteraf alsnog verhaald kan worden bij de hypotheekadviseur.
In ieder geval zijn er steeds meer huizenbezitters die naar het Kifid stappen, omdat een hypotheekadviseur zijn werk niet of niet goed heeft gedaan. Op internet is tegenwoordig genoeg te vinden over de eigen woning regeling en ook het verplichte klantdossier die hypotheekadviseurs moeten maken voor hun klanten. Kenners verwachten dat (ook) het Kifid in de nabije toekomst een uitspraak gaat doen, waarbij een hypotheekadviseur aansprakelijk gesteld wordt omdat deze niet alle berekeningen heeft gemaakt.
De vraag is hoe adviseurs hun kennis weer op orde gaan krijgen, zodat zij aan hun zorgplicht voldoen. Vanaf 2017 tot heden zijn er talloze cursussen gegeven over de eigen woning regeling. Vanaf 2022 zijn de nieuwe berekeningen bekend. Waarom lukt het dan bijna geen enkele adviseur om de berekeningen te maken?
Om de materie goed onder de knie te kunnen krijgen, zal men eerst de basis goed moeten begrijpen. Vanuit een goed stappenplan met simpele rekenvoorbeelden kan de adviseur zien wat er daadwerkelijk gebeurt bij de drie berekeningen. Er zijn drie verschillende eigen woning schulden namelijk:
- Lopende Nieuwe Eigen Woning Schuld (NEWS) die na 2013 is afgesloten
- Lopende Bestaande Eigen Woning Schuld (BEWS) die voor 2013 is afgesloten
- Oude Eigen Woning Schuld (OEWS) die in het “verleden” is ontstaan
De Kennisgroep heeft globaal 10 uitspraken gedaan die belangrijk zijn voor de drie berekeningen. Als alle adviseurs deze uitspraken zouden bestuderen, dan zou het kennisniveau al gelijk aardig omhoog gaan. Maar het blijft lastige materie. Van belang kan extra uitleg zijn door middel van het volgen van (praktijk)trainingen. Door consequent de berekeningen te maken, zal de adviseur zijn klanten weer optimaal kunnen bedienen. Het zou ook veel verduidelijking geven als er een database met voorbeelden beschikbaar komt. Er zijn ongeveer 20 ‘standaard’ voorkomende casussen, daarvan zijn er inmiddels 12 te vinden op de website van de Eigen Woning Regeling Tool / voorbeelden.
Er zullen echter altijd adviseurs zijn die geen tijd willen vrijmaken om zich de berekeningen eigen te maken. Het advies zou moeten zijn dat zij de betreffende klanten doorverwijzen naar een collega adviseur.
Binnen een paar maanden zal de AFM met een leidraad gaan komen. Zij hebben de afgelopen maanden alle partijen in de branche gesproken. Zij zijn dus op de hoogte dat de drie berekeningen door veel adviseurs niet worden gemaakt. Zij weten ook dat er nog cursussen worden gegeven en dat er een hulpmiddel in de markt is, namelijk de Eigen Woning Regeling Tool (www.eigenwoningregelingtool.nl). Bovendien zijn zij op de hoogte dat diverse adviessoftware programma’s bezig zijn om de berekeningen in hun software te krijgen. De vraag is echter of dit daadwerkelijk gaat lukken. Een hypotheekadviseur doet er verstandig aan om de berekeningen in de software altijd eerst op de juistheid te controleren. Echter iets controleren, terwijl de kennis ontbreekt, is bijzonder moeilijk. Adviseurs zullen aan de slag moeten met voorbeeld berekeningen en die gaan testen in de software. Belangrijk is dat de software de berekeningen onderbouwt, de materie is te ingewikkeld voor de adviseur om alleen op de uitkomst af te gaan.
De AFM vermeldt het volgende over de gebruikte software:
“De AFM stelt dat softwarefouten nooit geheel zijn uit te sluiten, maar dat de adviseur eindverantwoordelijk is voor het gegeven advies. Een adviseur moet volgens de toezichthouder met een kritische blik naar de uitkomsten van de software kijken om er zeker van te zijn dat deze juist zijn.
De eindverantwoordelijkheid ligt dus bij de hypotheekadviseur. De vraag is nu hoe de leidraad van de AFM eruit gaat zien.
Het is alweer 15 jaar geleden (2010) dat de AFM 7 leidraden heeft uitgebracht voor de hypotheekadviseurs. Aflevering 7: Fiscaliteit was toen als volgt opgebouwd:
- Fiscaliteit en de verantwoordelijkheid van de adviseur
- Opbouw van de leidraad
- Praktijkvoorbeeld: Gert en Sara
- Wat gaat er in de praktijk nog niet goed
- Samenvattend
De leidraad start met: Wanneer bij het advies geen rekening wordt gehouden met de fiscale aspecten, leidt dit tot onjuiste informatieverstrekking en mogelijk zelfs tot een niet passend advies. De adviseur zal dus in zijn hypotheekadvies de fiscale gevolgen mee moeten nemen en hij moet de consument hier correct over informeren.
Hierna werd er een praktijkvoorbeeld zeer uitgebreid uitgewerkt waarbij vooral aandacht werd besteed aan de duur van de renteaftrek. Vanuit die uitgewerkte situatie moest de berekening worden gemaakt voor de bruto en netto maandlasten. Hierna kon de klant beoordelen of zij de maandlasten acceptabel vonden. Extra aandacht werd er besteed aan de KEW polis met daarbij de mogelijkheden zoals afkoop en de gevolgen van een box 3 bedrag. De leidraad werd afgesloten met een samenvatting:
Samengevat zijn de belangrijkste punten rondom het thema ‘fiscaliteit’ binnen een hypotheekadvies:
1. Blijf op de hoogte van alle actuele fiscale ontwikkelingen.
2. Win voldoende informatie in over de financiële positie van de consument, zijn persoonlijke omstandigheden en toekomstwensen.
3. Win informatie in over de bestaande hypotheeksituatie (de lening en het opbouwdeel) en de kenmerken hiervan aan de hand van bij de consument opgevraagde documenten.
4. Betrek de toekomstige financiële positie van de consument bij de berekeningen.
5. Informeer de consument over alle relevante fiscale aspecten, onder andere aan de hand van (meerdere) overzichten van bruto en netto maandlasten.
6. Houd bij het advies rekening met alle relevante fiscale aspecten en de wensen van de consument.
7. Leg alle relevante informatie in het dossier vast.
De AFM kan voor de nieuwe leidraad over het renteaftrek verleden dezelfde volgorde aan houden. Zij kunnen dan als praktijkvoorbeeld een casus nemen waarbij een doorstromer met een lopende spaarhypotheek / aflossingsvrije hypotheek een andere woning koopt met een huurder die eerder een eigen woning heeft gehad. In het voorbeeld wordt de woning van de doorstromer met winst verkocht.
In deze casus zijn er drie berekeningen die uitgewerkt moeten worden. Bovendien heeft de huurder een eerdere OEWS die verder gaat in de NEWS. De Kennisgroep heeft hier eerder een uitspraak over gedaan met een rekenvoorbeeld.
| Situatie Gert Gert heeft een woning gekocht in maart 2010 voor € 160.000 Gert heeft een spaarhypotheek afgesloten van € 100.000 en een aflossingsvrije hypotheek van € 60.000Gert verkoopt de woning in juli 2025 voor € 330.000 Gert heeft een EWR van € 170.000 |
| Situatie Sara (huurder) Sara heeft vanaf april 2004 tot oktober 2010 een beleggingshypotheek gehad van € 120.000. Sara is hierna gaan huren |
| Gert en Sara kopen een nieuwe woning per juli 2025 voor € 630.000 Gert en Sara nemen een hypotheek van € 460.000 die bestaat uitspaarhypotheek van € 100.000 met een renteaftrek en looptijd 176 maanden aflossingsvrije hyp van € 60.000 met een renteaftrek en looptijd 176 maanden annuïteitenhypotheek € 300.000 met een renteaftrek en looptijd 360 maanden |
Berekenen Eigenwoningschuld |
Gezamenlijk | M | V | |
| Koopsom woning | €630.000 | €315.000 | €315.000 | |
| Eigenwoning reserve | €170.000 | €170.000 | ||
| Eigenwoningschuld persoon | €460.000 | €145.000 | €315.000 | |
| Eigenwoningschuld samen | €460.000 | €230.000 | €230.000 | |
| Hypotheek | €460.000 | €230.000 | €230.000 |
Download hier de uitwerking in de Eigen Woning Regeling Tool
Bij dit soort simpele casussen kan nog gekeken worden wat de gevolgen zijn als de EWR niet volledig wordt ingebracht. Hierbij zal de AFM wel uitleg moeten geven dat er dan twee berekeningen mogelijk zijn en dat de financieringskosten pro rata genomen moeten worden.
Als de AFM daadwerkelijk met dit soort praktijkvoorbeelden gaat komen (naar onze mening zal de AFM daar niet aan ontkomen), dan zal er ongetwijfeld paniek ontstaan bij veel hypotheekadviseurs. Maar blijkbaar is het een lastig verhaal voor de AFM, gezien het feit dat het nu al een jaar moet duren om een leidraad te schrijven over het renteaftrek verleden.